Dünyanın Hareketleri ve Sonuçları



Dünyanın kendi ekseni etrafında ve güneş ekseni etrafında olmak üzere iki türlü hareketi bulunmaktadır.

1- Bu hareketlerden birisi kendi ekseni etrafında olur ve batıdan doğuya doğrudur. Bu dönmesini 24 saatte tamamlar. Bir dönüşü için geçen bu süreye bir gün denir.

2- Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki bu dönmesi ile birlikte olan ikinci hareketi güneş etrafındadır. Güneş etrafında Dünya, elips şeklinde çok geniş bir yörünge üzerindeki hareketini de 365 gün, 6 saatte yani bir yılda tamamlar.

Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki ve güneş etrafındaki bu iki hareketi, iki önemli olaya sebep verir.

Kendi ekseni etrafında dönmesi ile gece ve gündüz, güneş çevresinde 23 derece 27 dakika eğiklikle dönmesi mevsimleri oluşturur ve mevsimlerin değişmesini sağlar.

Gece ve gündüz sadece 21 mart ve 23 eylül tarihlerinde dünyanın her yerinde eşit olur ve her biri 12 şer saattir. Çünkü bu tarihlerde güneş ışıkları ekvatora dik gelir.

Dünya’nın Kendi Ekseni Etrafındaki Dönüşünün Sonuçları

Dünya kendi ekseni etrafındaki dönüşünü, batıdan doğuya doğru 24 saatte tamamlar. Buna 1 gün denir. Dünya’nın kendi ekseni etrafındaki hızı ekvatorda yaklaşık olarak saatte 1670 km’dir. Bu hız kutuplara doğru azalır ve kutup noktalarında 0 km olur. Dünya’nın hızının hissedilmemesinin nedeni atmosferle birlikte dönmesidir.

● Gece ve gündüz birbirini takip eder.
● Güneş ışınlarının günlük geliş açıları değişir.
● Günlük sıcaklık farkları meydana gelir. Bunun sonucunda;
– Fiziksel çözülme oluşur.
– Günlük basınç farkları oluşur.
– Meltem rüzgârları oluşur.
● Merkez kaç kuvveti meydana gelir. Bunun sonucunda;
– Sürekli rüzgârların (Alize, Batı, Kutup) yönlerinde sapmalar meydana gelir.
– Okyanus akıntıları (Gulf – stream, Labrador, vs.) halkalar oluşturur ve yönlerinde sapmalar olur.
● Yerel saat farkları meydana gelir.
● Cisimlerin gün içindeki gölge uzunlukları değişir.
● Güneş doğuda erken doğar, batar ve batıda geç doğar, batar.
● Dinamik basınç kuşakları meydana gelir.

Dünya’nın Güneş Etrafındaki Dönüşünün Sonuçları

Dünya, Güneş etrafındaki dönüşünü elips şeklindeki bir yörünge üzerinde 365 gün 6 saatte tamamlar. Buna 1 yıl denir. Dünyanın güneş etrafındaki yaklaşık 939 milyon km‘lik yörüngesi üzerinde saatte 108 bin km hızla hareket etmektedir. Dünya’nın Güneş’e olan uzaklığı sabit değildir. Bazen yaklaşırken, bazen uzaklaşır. Bunun nedeni, Dünya yörüngesinin elips şeklinde olmasıdır. Dünya’nın Güneş’e en yakın olduğu 3 Ocak tarihine Perihel (Günberi) denir. Dünya’nın Güneş’ten en uzak olduğu 4 Temmuz tarihine ise Afel (Günöte) denir.

● Mevsimlerin oluşmasına ve değişmesine neden olur.
● Mevsimlik sıcaklık farkları meydana gelir.
● Kara ve denizler arasında sıcaklık farkları oluşur.
● Muson rüzgârları meydana gelir.
● Gece – gündüz uzunlukları değişir.
● Güneş’in ufuk üzerinde doğduğu yer ve saat ile, Güneş’in ufukta battığı yer ve saat değişir.
● Güneş ışınlarının yeryüzüne düşme açıları değişir.
● Cisimlerin gölge boyları değişir.
● Aydınlanma çemberi mevsimlere göre yer değiştirir.
● Güneş ışınları yıl boyunca dönencelere bir kez, dönenceler arasına iki kez dik düşer.

Eksen Eğikliği ve Yıllık Hareketin Sonuçları

Yer ekseni yörünge düzlemine dik değildir. Yörünge düzlemine doğru 23 derece 27 dakika eğiktir. Buna eksen eğikliği denir.

Kuzey ve güney kutup noktalarını dünyanın merkezinden geçerek birleştiren hayali çizgiye yer ekseni denir. Dünyanın güneş çevresindeki hareketi esnasında izlediği elips şeklindeki düzleme ise yörünge düzlemi denir.

1- Güneş ışınlarının bir yere geliş açısı yıl boyunca değişir. Bunun sonucunda; sıcaklık yıl içinde değişir, mevsimler oluşur, bir noktadaki gölge boyu yıl içinde değişir. Güneş ışınları bir yarımküreye eğik gelir, aynı anda farklı yarımkürelerde farklı mevsimler yaşanır.

2- Yıl içinde aydınlanma çizgisi kutup daireleri ile kutup noktaları arasında yer değiştirir.(Aydınlanma dairesi: Gece ile gündüzü ayıran sınır.)

3- Güneşin doğuş batış yerleri, saatleri ve ufuktaki konumu değişir.

4- Yıl içinde gece ile gündüz süreleri değişir.

5- Mevsimler arasında basınç farkı metdana gelir. Bunun sonucunda mevsimlik muson rüzgarları oluşur.

6-Dönenceler ve kutup dairelerinin sınırları belirlenerek matematik iklim kuşakları oluşur.

7- Güneş ışınları dönenceler üzerindeki noktalara yılda bir kez, dönenceler arasındaki noktalara ise yılda iki kez dik açı ile gelir. Dönenceler dışına ise hiçbir zaman dik açı ile gelmez.



Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Biyoloji Bölümü Mezunu.

Yorum Bırak:

E-posta adresiniz burada yayımlanmayacak.

Site Footer